Wit & Zwart
 

Dit boek is de neerslag van een lange zoektocht. Roger Rutten wilde weten hoe in zijn geboortedorp, Zonhoven, verzet en strijd de oorlogsjaren 1940-1945 kleurden. De aanleiding voor deze zoektocht was de vroegtijdige dood van zijn vader, die in de oorlog door de Duitsers gewond werd.

Aan de hand van honderden getuigenissen, persoonlijke verhalen, dagboeken en brieven, documenten, foto's en krantenartikels, maakt de auteur een homogeen totaalbeeld. Het resultaat is een intrigerend verhaal over zwarte markt en rantsoenering, verplichte tewerkstelling, Jodenvervolging, collaboratie en repressie, bendevorming (de Bende van de Dameskous), Partizanenstrijd en Geheim Leger.

Zonhoven fungeert in dit boek als metafoor. Wat in dit Limburgse dorp gebeurde, vond elders in Vlaanderen, weliswaar onder andere omstandigheden, ook plaats.

Colofon:

isbn: 9789064454462 · 2008 · paperback (17 x 24 cm) - 368p. - met meer dan 140 foto's en illustraties · prijs: € 24.50

Woord Vooraf

Voor mij is dit een bijzonder boek. En dit niet zozeer omdat het een belangrijke episode uit onze vaderlandse geschiedenis belicht maar voornamelijk omdat hier een meeslepend verhaal wordt verteld van een lokale gemeenschap, van mensen van vlees en bloed, van Zonhovenaars in een staat van oorlog.

Wat maakt dit verhaal van Zonhoven dan zo opmerkelijk? Wel, Zonhoven fungeert in zekere zin als opstap, als metafoor. Want wat in dit Limburgse dorp gebeurde, vond elders in ons land, weliswaar onder andere omstandigheden, ook plaats: bezetting, rantsoenering, zwarte markt, verplichte tewerkstelling in nazi-Duitsland en collaboratie. Dat talloze Joodse families in het dorp verbleven en Russische dwangarbeiders er in de bossen onderdoken, het niet afl atende verzet, de straatrepressie met haar tegenstellingen tussen het Geheim Leger en de Partizanen en ‘de bende van de Dameskous’ zorgen voor een aparte en felle inkleuring.

Na zes jaar onderzoek, waarbij de auteur de toelating kreeg om strafdossiers in het Brusselse Justitiepaleis te raadplegen, ontstond een indringend boek vol persoonlijke verhalen, getuigenissen, foto’s en documenten.

Het boek beklijft. Wij onthouden vooral de strijd van de kleine man tegen het nationaalsocialisme en de inzet van die kleine man voor een rechtvaardige samenleving. Het verbergen van Joodse kinderen, piloten en Russen en de soms gewapende strijd tegen de vijand vormen een niet te vergeten hoofdstuk uit onze Limburgse geschiedenis. Het is de verdienste van Roger Rutten, dat hij al deze onbekende helden een plaats heeft willen geven in ons collectieve geheugen. Zwart op wit: opdat niemand het zou vergeten!

Steve Stevaert
gouverneur

 

Toelichting

Beste lezer,

Een boek schrijven over de Tweede Wereldoorlog in je dorp, is om problemen vragen. Want zou het gemeentebestuur een dergelijk boek willen ondersteunen? Dat deed het alleszins met een boek over het eigen dialect en met een boek over de landbouwbevolking in de negentiende eeuw. Het gemeentebestuur zorgde in 1988 zelfs voor publicatie van Het hart van Zonhoven. Heeft het Zonhovense bestuur ook interesse voor zijn actuele geschiedenis? In de fi chebak van de Provinciale Bibliotheek in Hasselt vond ik geen enkel werk over die actuele geschiedenis van de gemeente. Met Melis en Rubens (1953) eindigde het Zonhovense verleden. Tijd dus voor een inhaalbeweging.

Ik parkeerde mijn wagen bij het gemeentehuis, voor het monument van de gesneuvelden. Zag daar tot mijn verbazing in grote opmaak staan: ‘Voor onze helden’. Toen ik bij de schepen van cultuur Jules Achten en burgemeester Marilou Welckenhuysen binnenstapte, probeerde ik dan ook: ‘Marilou, in Zonhoven moet je blijkbaar sneuvelen om een held te zijn!’ Waarop de burgemeester verbaasd: ‘Watblieft?’ Daarop deelde ik aan het bestuurstweetal mee dat echte oorlogshelden uit Zonhoven het nog zonder monument moeten stellen. Mijn boek wilde daaraan iets doen. Er werd aarzelend gereageerd: ik mocht een verzoek tot subsidiëring indienen. Verzoek dat achteraf door het college werd afgewezen. De reden? Te delicaat. Ook nog zestig jaar na de oorlog?

Hier dus mijn monument voor de helden. Is dit boek alleen bestemd voor Zonhovenaars? Allerminst. Het is een opstap naar de hele geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog in ons land.

In de oorlogsjaren verbleven veel Joden in Zonhoven. Ik overwoog eerst daar een afzonderlijke uitgave over te maken. Ward Adriaens, de conservator van het Joods museum van Deportatie en Verzet te Mechelen, had hier wel oren naar. Het ‘Joodse gedeelte’ uit mijn boek zou verschijnen onder de vorm van een lijvige brochure. Aan het Zonhovense gemeentebestuur vroeg ik wat brochures aan te kopen om de uitgave minder duur te maken. Een bot antwoord volgde. En dat voor een gemeente waar vier Joodse kinderen overleefden dankzij moedige Zonhovense burgers!

Veel Vlaamse gemeenten worstelen met een onverwerkt verleden. Ze hebben het moeilijk met hun recente oorlogsgeschiedenis. Nochtans zonder verleden geen heden noch toekomst.

Roger Rutten, zomer 2007

Bestellen

prijs: € 24.50